Ėndrra e Don Kishotit

Klasa e letėrsisė

faqe nė ndihmė tė gjimnazistėve

Materiale ndihmėse Post New Entry

HOKATARI

Posted by Alfred Kola on July 3, 2010 at 5:24 PM Comments comments (0)

Jake Allsop. Shqipëroi Alfred Kola

Redaktoi Rezar Naço

 

Ishte një funeral i lumtur, një sukses i madh. Bile edhe dielli ndriti atë ditë për të ndjerin Henri Graund. I shtrirë në arkivol edhe ai vetë, ndoshta po kënaqej. Edhe kësaj here, si për herë të fundit në këtë tokë, ai ishte qendra e vëmendjes. Po, ishte një rast gazmor. Njerëzit qeshën dhe i treguan njëri-tjetrit shakara. Farefisnia, që s’kishin folur për vite, i buzëqeshën dhe i premtuan njëri-tjetrit të mbanin lidhje të përhershme. Dhe natyrisht, secili kishte një histori të preferuar për të treguar rreth Henrit.

“A e kujtoni kohën, kur i veshur si cigan, shkonte derë më derë për t’u treguar njerëzve fatin? Ç’është e vërteta, ai fitonte gjashtë paund çdo mbasdite!”

“Njëherë ishim duke ngrënë drekë në një restorant shumë snob. Kamarieri i pijeve solli verën, shtiu pak në gotën e Henrit dhe priti me një shprehje superiore në fytyrë, sikur të thoshte: “Provoje këtë, o fshatar! Eshtë e qartë, që ti s’merr vesh nga vera!”. Henri, në vend që ta provonte si çdo njeri normal, zhyti gishtin e madh dhe atë tregues në verë. Pastaj vendosi dorën tek veshi dhe fërkoi të dy gishtat, sikur do të DËGJONTE cilësinë e verës! Më pas i miratoi kamarierit me kokë solemnisht, sikur t’i thoshte: “Po, është e shkëlqyer. Mund ta shërbeni.” Ta shihnit fytyrën e kamarierit! Si nuk i lëvizi Henrit as qimja në fytyrë, s’do ta marr vesh kurrë!”

“A keni dëgjuar për marifetin që luajti kur ishte student, atë me riparuesit e rrugëve? Disa punëtorë po hapnin një gropë në rrugë. Së pari, Henri i telefonoi policisë dhe u tha, që disa STUDENTË po hapnin një gropë në rrugë dhe që mendonte se ishte një shaka pa kripë. Pastaj shkoi tek punëtorët dhe u tha se disa studentë ishin veshur si policë dhe se do të vinin t’u thoshin të ndalonin hapjen e gropës! Pra mund të imagjinoni çfarë ndodhi! Ngatërresë e plotë!”

“Po, Henrit plak i pëlqente të vinte në lojë të tjerët. Njëherë, kur ishte ftuar në një ekspozitë me punët më të fundit të një piktori modern, arriti të hynte brenda një ditë më parë dhe të kthente kokëposhtë të gjitha pikturat. Ekspozita qëndroi hapur për katër ditë, përpara se dikush ta vinte re!”

“Eshtë e vështirë të besohet se Henri ishte një Graund, kur mendon sa ndryshonte nga vëllezërit e tij.”

Po, ishte e vështirë të besohej se ai ishte një Graund. Lindi në një familje të parëndësishme, por në gjendje, në Anglinë Qendrore. Ishte më i riu në pesë djem. Graundët ishin xhins i pashëm: me sy blu, me flokë të verdhë, të zgjuar dhe ambiciozë. Katër më të rriturit patën sukses në jetë. Ata u martuan me vajza të bukura e të bëshme të familjeve të mira dhe bënë fëmijë të mirë, të pashëm e të zgjuar, si vetja.

I madhi u bë prift; i dyti përfundoi drejtor në një shkolle të famshme publike; i treti hyri në biznes dhe u qelb në para; i katërti ndoqi rrugën e të atit dhe u bë avokat. Ja përse gjithkush çuditej, kur Graundi më i ri na doli të ishte një dembel i aftë për asgjë.

Nuk i ngjiste vëllezërve. Ai kishte sy të zinj dhe flokë të errët, por ishte po aq i pashëm dhe magjepsës sa ata dhe kjo e bënte goxha donzhuan. Megjithëse s’u martua kurrë, nuk ka aspak dyshim se ai i dashuronte femrat. I pëlqente të hante, të pinte, të qeshte, të bisedonte dhe një mijë gjëra të tjera, të cilat as para sjellin, as rehati. Një nga mënyrat për të kaluar kohën ishte të mos bënte asgjë. Ideja e tij e një mbasditeje energjike, kur dielli ndritte, ishte të ulej nën hijen e një peme, me një shoqëruese të bukur në krah dhe të ngehej e të bisedonte për këtë e për atë, të numëronte fijet e barit dhe të mësonte këngët e bletëve që zukatnin rreth tij.

Ç’mik pa vlerë! Disa njerëz pëshpërisnin, se i ati i tij i vërtetë nuk ishte aspak i respektuari zoti Graund, por një cigan i egër, i cili u kishte ardhur një ditë në shtëpi dhe e kishte bërë për vete zonjën Graund, me sytë e tij të zinj vallëzues dhe me marifetet e tij të poshtra fshatarake. Ishte një histori e mirë, e lëngshme dhe romantike, por sigurisht e pavërtetë. Një gjë ishte e sigurt: s’mund të mos pëlqeje Henri Graundin dhe talentin e tij për të të bëre të qeshje. Mbi të gjitha, Henri Graundi ishte një hokatar.

Gjithsesi, historitë vazhduan, ndërsa arkivoli po futej në varr. Njerëzit mbanin shami në sy, por lotët e tyre ishin lotë gazi, jo lotë trishtimi. Më pas u shtrua një tavolinë funerali, vetëm për të ftuarit. Ishin dymbëdhjetë miket dhe miqtë e tij  më të ngushtë. Henri Graund i kishte kërkuar Kolinit, vëllait të tij, të lexonte me zë të lartë testamentin, gjatë ngrënies së mëngjesit të funeralit. Të gjithë ishin kuriozë rreth testamentit të Henri Graundit. Ai kishte qënë në borxhe gjithë jetën. Çfarë mund të kishte lënë me testament?

Kolini kroi zërin, “hëm!”. Në qoftë se jeni gati, zonja dhe zotërinj...” Të gjithë u ulën në pritje. Kolini e hapi testamentin, dhe filloi ta lexonte me zë këndues.

“Unë, Henri Graund, me mendje të shëndoshë ... testamenti dhe dëshira e fundit ... le trashëgim këtu ... “

Frazat ligjore u rrokullisën njëra pas tjetrës dhe auditori mezi priste të arrinte pjesa e rëndësishme. Ajo erdhi mjaft shpejt. Kur Kolini shpalli se Henri Graund, pavarësisht nga nami i tij si “i mirë për asgjë,” kishte investuar paratë e veta me tepër zgjuarsi dhe në fakt, fjala ishte për të paktën tri të katërtat e një milioni, të gjithë -“hëk”- mbetën pa frymë. Por cili do t’i gëzonte ato? Sytë u zvogëluan dhe fytet u përthanë.

“Ju kam të gjithëve aq miq të dashur,” - vazhdoi Kolini, duke lexuar fjalët e Henri Graundit me zë të lartë dhe më një ton monoton, i cili në rrethana të tjera do t’i kishte vënë të gjithë në gjumë, “saqë nuk mund të vendos se cilit t’ia jap paratë.” Kolini bëri një pauzë. Ra heshtje e plotë. Ai rifilloi. “Pra të dashur miq, po ju vendos në një garë të vogël. Secili prej jush, me rradhë, duhet të tregojë anekdotën më të bukur që di dhe ai që merr të qeshurat më të forta, do të trashëgojë pasurinë time. Kolini do të jetë gjykatësi i vetëm i shakasë më të mirë.”

“Pra, zonja e zotërinj,” tha Kolini, duke lëshuar testamentin mbi tryezë, “tani e keni rradhën ju. Kush do të fillojë i pari? Mund t’ju sugjeroj që të filloni sipas rendit alfabetik të mbiemrave?”

I pari u çua më këmbë dhe tregoi një anekdotë shumë të bukur rreth një anglezi, i cili kishte rënë në dashuri me çadrën. Kur përfundoi, ai ishte përlotur nga gazi, sepse gjithmonë qeshte me shakatë e veta. Gjithë të tjerët qëndronin në HESHTJE varri. Mund të dalloje nga fytyrat e skuqura dhe sytë e mbërthyer, se u kishte pëlqyer shumë anekdota, por askush s’ishte i gatshëm të qeshte dhe t’i jepte rastin të fitonte garën. E dyta tregoi një histori rreth një derri me tri këmbë. Historia ishte aq e bukur, saqë disa vite më vonë, GMG-ja e bëri film vizatimor. Kur ai u ul, të tjerët zhytën fytyrat brenda shamive, u kollitën duke pretenduar se teshtinin, i rrëzuan lapsat poshtë tryezës – bënë ç’ishte e mundur të fshihnin të qeshurat. Dhe kështu vazhdoi, u thanë anekdota nga më të bukurat, anekdota nga ai lloj, që të këputen brinjët nga dhimbja e të qeshurit. Por askush s’guxoi të qeshte!

E dini mirë se ç’ndodh kur do të qeshësh, por nuk mundesh. Kjo ndodh vazhdimisht nëpër orë mësimi. Dikush fillon të “gëgëritë” dhe pastaj përpiqet të pushojë. Menjëhere tre ose katër të tjerë do të duan të “gëgëritin”. Dëshira për të qeshur përhapet si epidemi. Shumë shpejt, e gjithë klasa mbytet nga gazi, ndërsa mësuesi shikon rreth e rrotull i çuditur me gjithë këto zhurma hundore.

Pra, kur u tregua shakaja e fundit, secili prej të dymbëdhjetëve qëndronte përsosmërisht i ngurosur, duke përmbajtur pashpresë të qeshurat, që do të shkreheshin. E qeshura e ndrydhur kishte rritur presionin: ajo ishte si vullkan në shpërthim.

Heshtje, heshtje e dhimbshme.

Papritmas, Kolini teshtiu. Një teshtitje më se e zakonshme. “Apshuu.” Pastaj ai nxori një shami të madhe prej klouni me pulla të kuqe dhe shfryu hundët bbrrrrrrrrppphh.

Kaq mjaftoi. Dikush ia shkrehu gazit, i paaftë të përmbahej më. Kjo i ndezi të tjerët. Sakaq, të gjithë ia plasën të qeshurit, lotët rrodhën rrëke, shpatullat u ngritën përpjetë, ndërsa të qeshurat valë-valë shpërthyen si lava nga vullkani. Natyrisht, ata nuk qeshnin vetëm me teshtitjen, as me dymbëdhjetë anekdotat. Jo, ata qeshnin me vetveten, ndërsa kuptuan se Henri Graund i kishte kllaposur në shakanë e fundit, më gazmoren duke ua vënë nevojën për të qeshur para makutërisë për para.

Kolini pushoi duke u dhënë kohë të kuptonin fjalët që do thoshte. Pastaj lexoi me zë të lartë pjesën finale të testamentit dhe dëshirës së fundit të të ndjerit Henri.

“Miqtë e mi, faleminderit që më dhatë të qeshurën e fundit. Sa për paratë, meqë ju dua të gjithëve, pasuria ime do të ndahet mes jush në mënyrë të barabartë. E gëzofshi pjesën tuaj dhe më kujtoni sa herë të dëgjoni të qeshura.”

Miqtë heshën. Për herë të parë atë ditë, kishte një ndjenjë trishtimi në ajër.

Kumbulla pertej kuptimit... e Koliqit

Posted by beni on March 30, 2010 at 4:27 PM Comments comments (3)

Kjo i ndodhi Lec Gurrmollës…

Kështu nis “Kumbulla përtej murit”. Një fillim që të ngacmon fantazinë dhe që, në një rrjedhë logjike, të bën të mendosh për një vazhdim me përplasje, me ngjethje… ku të kishte dhimbje, frikë e lot, pse jo dhe një histori komike, nga ato që satira apo ironia na bëjnë të nxjerrim mësimin e rradhës.

Parafytyroj kohën kur isha nxënës gjimnazi dhe fantazoj ta kisha detyrë shtëpie analizën e kësaj pjese letrare. Një absurditet, sepse ky episod letrar ishte i ndaluar. Por edhe sikur të lejohej, për të bërë një detyrë të tillë në atë kohë nuk do të mjaftonte as ndihma e ndonjë perëndie, që mund të kishte ngelur akoma në malin e Tomorrit. Ne nuk dinim ndonjë gjë për teoritë e Frojdit dhe si përfundim, “çelësat” që hapnin letërsinë e asaj kohe, do të na linin para derës së mbyllur. Megjithatë kjo skicë letrare kishte për të na pëlqyer kurdoherë që do ta lexonim.

Besoj se parafytyrimi i asaj kohe nuk është shumë larg nga një detyrë në orën e sotme të mësimit, sepse mësuesit tanë nuk janë akoma si Lec Gurrmolla. Atëherë pse duhet të mendoj që e kanë nxënësit shansin të jenë si ai?

Lec Gurmolla bëri atë që në jetën e përditshme në e quajmë budallallëk. Kaloi murin, eci sikur të ishte fëmijë apo ca veprime të tjera të ngjashme me to. Ernest Koliqi këtë pamje të zakonshme e pikturon si një piktor i jashtëzakonshëm.

Duke lexuar këtë shkrim (apo duke parë këtë pikturë;), njihemi me shumë ngjyra që i kemi rrotull dhe nuk i shohim, mësojmë se kjo gjuha e këtyre veriorëve nuk është vetëm ajo “e pakuptueshmja”, por paska edhe një muzikalitet, që me të drejtë duhet të na bëjë ne të arsimuarve të jugut, të ndjehemi xhelozë.

Disa të tjerëve ky shkrim u jep shansin që të njohin mënyrën se si shkruhet për të bërë art.

Por janë dhe shumë të tjerë ( në të cilët hyj dhe vetë;) të prirur mbas quiz-eve të inteligjencës dhe mjaft të talentuar për t’i dhënë përgjigje pyetjes që lodh tradicionalisht mësuesin e letërsisë: “Çka dashur të thotë autori me këtë?”.

Dreqi e morri!... pasi lexova “Letër babait” tëshkruar nga Kafka, them se jam i zoti t’i përgjigjem pyetjes se ç'ka dashur të thotë Kafka me ato që ka shkruar. Thjesht, ka gjetur një marifet për të hedhur në letër hallin e tij, që i vinte nga ndonjë dhimbje e stomakut apo nga ndonjë brengë e pashëruar e adoleshencës.

Mendoj se për të shkruar “Kumbulla përtej murit”, Koliqi është frymëzuar nga ndonjë gjumë i ëmbël i pasdites, nga ata të rrallët, ku ndodh që në ëndërr të takojmë miqtë tanë të dashur të së shkuarës dhe kur zgjohemi, jemi të çlodhur, për të shpënë deri në fund ndonjë punë të lënë përgjysëm.

P.S.

Më kujtohet filmi Postieri me Pablo Nerudën. Më saktë momenti kur Neruda sqaron se nuk dinte të shprehte me fjalë të tjera atë që kishte shkruar. Kur shpjegohet, poezia bëhet banale. Më i mirë se shpjegimi, është emocioni i drejtpërdrejtë që poezia i transmeton një shpirti të gatshëm për ta kuptuar.

Besoj se kjo vlen edhe për tregimin tonë.